Shynyn aıtsaq, keıde bizdiń keıbir aǵaıyndarymyzdyń birqatar máselelerge qatysty oılaý qabiletterine, kózqarastaryna tańǵalýǵa týra keledi. Osy bizdiń ómir týraly túsinigimiz qanshalyqty durys, oı-paıymdarymyz ýaqyttyń qazirgi aǵymymen qanshalyqty úılesedi degen kúmándi saýaldyń ara-tura bolsa da týyndap jatatyny da sirá, sondyqtan bolsa kerek.
Árıne, aǵaıyndarymyzdyń bári birdeı teris oılaıdy, ustanymdary ushqary degen syńarjaq kózqarastan aýlaqpyz. Degenmen «bir qumalaq bir qaryn maıdy shiritedi» degen qaǵıdaǵa súıensek, qate oı qorytyp, boljaýsyz baılam jasaýdyń jas urpaqqa paıdaly baǵyt-baǵdar, tıimdi tárbıe bere almaıtynyn da joqqa shyǵara almasaq kerek.
Taıaýda bir telehabarda qazirgi zamanǵy jas qyzdar týraly, olardyń úlken ómirge daıarlyqtary týraly áńgime qozǵaldy. Sonda bir qyz aldyna úlken maqsat qoıyp, oqyp, bilimdi azamat bolýdy birinshi kezekke shyǵarǵanyn, sóıtip júrip turmys qurý týraly oılamaǵanyn baıandady. Jalpy ol telehabarda qyz bala turmysqa qaı jasynda shyǵýy qajet degen taqyryp kún tártibine qoıylǵan bolatyn. Jańaǵy boıjetken bolsa, jasy otyzǵa kelgenine qaramastan áli kúnge turmys qurmapty. Keshigińkirep qalǵanyna óziniń azdaǵan ókinishin de bildirdi.
Bul jerde ol qyzdyń osylaı jasaǵany, ıaǵnı otyzǵa kelgenshe kúıeýge shyqpaǵany durys pa nemese burys pa degen máseleni talqyǵa salyp, oǵan baǵa bergeli otyrǵan biz joq. Birinshiden, ol árkimniń jeke basynyń sharýasy. Ekinshiden, eger kesh te bolsa turmys quryp, baqytty otbasynda ómir súrý peshenesine jazylǵan bolsa, ondaı qyzdardyń baqyty áli alda. HHI ǵasyrda otyzǵa kelý ómirdiń búkil qyzyǵynan bos qalý degendi bildirmeıdi. Kerisinshe, ol adamnyń sanaly ómiri endi ǵana bastalyp jatyr. Mamandardyń aıtýynsha, búginde jastyq shaqqa bólingen merzim burynǵyǵa qaraǵanda áldeqaıda uzarǵan kórinedi. Erterekte 40-tan asqan kisi jas emes bolyp eseptelse, qazirgi zamanda 60-taǵyńyzdyń ózi shal bolyp sanalmaıdy eken.
Sonymen biz ne aıtpaqshymyz? Endi soǵan keleıik. Osy telehabarǵa qatysyp otyrǵan bir kisi úshin álgi qyzdyń óz aldyna maqsat qoıyp, qatarynan qalmaı bilikti mamandyq ıesi bolýǵa degen umtylysy, ıaǵnı kúıeýge shyǵýǵa asyqpaı, eń aldymen óz keleshegine alańdaýy aǵattyq bolyp kórindi. Jańaǵy oqý-bilimge biraz ýaqytyn ketirip alǵan qyzdy unatpaǵany sondaı, ol kisi óziniń bolashaq kelininiń búkil ómirin aldyn ala josparlap qoıǵan, óziniń aıtýynsha, «qatyp qalǵan adam» bolǵanyn qalamaıtynyn da aıtyp tastady. Biz oılanyp qaldyq...
Sonda Allanyń bergen azdy-kópti ǵumyrynda óziniń ne isteıtinin bilmeıtin, óz tirshiligin qalaısha maǵynaly, mándi qylý kerek ekenine alańdamaǵan, aldyna eshqandaı maqsat qoımaǵan, basyna túsken jaǵdaı qalaı qaraı yqtyrsa, jel qýǵan qańbaqtaı solaı qaraı «domalaı» beretin adamnyń jaqsy adam bolǵany ma? Olaı bolsa ómir úshin kúres, izdenis, talpynys degender qaıda qalady? Ol az deseńiz, búginde tosynnan júkti bolyp qalyp, nekesiz týǵan sharanalaryn qoqys jáshigine laqtyryp tastap ketetinder, bir kúıeýge tıip bir-eki bala týǵan soń aıyrylysyp, ekinshi kúıeýge shyǵyp, odan bir bala týǵan soń taǵy aıyrylysyp, aqyr sońynda úsh balamen ne kúıeý joq, ne jumys joq, ne úı joq kóshede qańǵyryp qalǵan jas kelinshekter týraly buqaralyq aqparat quraldaryna aıtylyp ta, jazylyp ta júr.
О́z ómirlerin josparlamaǵandar, bolashaǵyna alańdamaǵandar, mine, dál osylar. Bálkim, qyzdardyń der kezinde turmys qura almaýy, olar eseıip ketken kezde belgili bir problemalar týyndatatyn shyǵar, onyń esesine aldyna maqsat qoıýdyń arqasynda ol eshkimge jalynyshty bolmaı, áldebireýlerge telmirip kózin satpaı, óz kúnderin ózderi kóre alady. Tipti ondaı qyzdardyń tirshiliginiń materıaldyq turǵydan alǵanda erte otaý qurǵandardan artyq bolýy da múmkin. Al esh maqsatsyz ómir súrip, sonyń saldarynan oılanbastan kúıeýge shyǵyp, keıin obektıvti, sýbektıvti sebeptermen kúıeýimen ajyrasyp, aqyr sońynda ne jumys joq, jumys isteıin dese laıyqty mamandyǵy, jetkilikti bilimi joq, shyryldaǵan sábılerine isherge as taýyp bere almaı daǵdaryp otyryp qalǵan áıeldiń kúni ne bolmaq?
Kerek deseńiz, maqsat degenimizdiń ózi adamnyń armany. Erteń eseıgende elime – eleýli, halqyma qalaýly azamat atanyp, abyroıly bolsam eken degen izgi tilegi. Keler kúnnen jaqsylyqtar kútpeı, baqytqa qol jetkizý jolyn aldyn ala josparlamaı, arman-maqsatsyz qalaı ómir súrýge bolady? Halqymyz «Armansyz adam alysqa barmas», «Aqyly joqtyń armany joq» degen sózderdi teginnen-tegin aıtpaǵan. Al biz bolsaq, aldyna jospar quryp, júrer baǵytyn baǵdarlap alǵan adamnyń keregi joq deımiz...
Osyndaılardy estip-bilgen kezde Qudaıym maqsatsyz súrgen ómirden saqtasyn, alda asqaq armandarymyz taýsylmasyn dep tilek tileýden ózge amal da qalmaıdy eken.
Seıfolla ShAIYNǴAZY, «Egemen Qazaqstan»